Wys my die plek waar ons saam gekniel het,
Eens, toe jy myne was –
Vroeër, toe een siel vir ons saam besiel het,
Vroeër, toe jy myne was.
Kyk, dis dieselfde; die hemel, blou,
Lag soos voorheen op my en op jou;
Dit skitter nog altyd ’n welkomsgroet
Vir ons liefde wat uithou en alles vergoed.

Wys my die plek waar ons saam geloop het,
Eens, toe jy myne was –
Vroeër, toe ons harte so veel gehoop het,
Vroeër, toe jy myne was.
Kyk, dis dieselfde! Net jy nie. Vra,
Wie van ons twee moet die meeste dra?
Jy wat vergeet het – of ek wat boet
Vir my liefde wat uithou en alles vergoed?

Al wat myne is
is my sinne;
in sinne is alle woorde
mýne
waar ek my in kan verdiep
verborge gange oopgrawe
met geheimsinnige waters deursypel
om myne te verbind
met ander ryk domeine s’nne.

O treurig die wysie
op die ooswind se maat,
soos die lied van ’n meisie
in haar liefde verlaat.
In elk’ grashalm se vou
blink ’n druppel van dou,
en vinnig verbleek dit
tot ryp in die kou!

U van en volle doopnaam pryk
op die versierde gewel – kyk,
met spreuk en kompliment kompleet:
die hele wêreld moet dit weet.

Hier is geen stoomfluit en geen haas;
onder die koelteboom lê klaas
soos waffer skofbaas uitgestrek,
kan selfs die afslaer asem skep.

In hierdie buurt is elke vrou
tevrede, elke man getrou,
het elke kind sy eie sandhoop,
vergeet die huwelikspaar van huurkoop.

Die staatsman liasseer sy sorge,
die bleek hervormer se verborge
wrok teen die mensdom is geberg,
die dweepsieke word ongeërg.

Die vrou aan wie die jare knaag
het haar weerkaatsing weggevaag,
die skaars ontloke skoonheid het
betyds ontglip uit tyd se net.

Die koopman, sat van raap en skraap,
kan salig elke dag verslaap,
die skraal student hoef nou nie meer
sy jongste proef te formuleer.

As kliere opdroog, weefsel rek,
die kroonslagare noustrop trek,
kan u gerus oorweging skenk
aan hierdie goedbedoelde wenk.

Die eensames voel nooit alleen
in die wit broederskap van been,
hier kan die digter sonder skroom
hom blywend toespin in sy droom.

Geen jaarlikse belastingheffing
op hierdie langtermynbelegging:
geagte leser, dié geleentheid
bied hom slegs een keer in ’n leeftyd.

“Oppas!” het die baas gesê,
“tot ek weer kom, hier bly lê!”
Op ons pootjies lê ons kop,
maar ons hou jou darem dop;
toe-oog slaap ons op die baadjie,
maar ons loer nog deur ’n gaatjie –
één oor plat, en één oor op,
pas op!

waar aasvoëls hoog in sirkelbane sweef,
hul rou gekras in afgronde laat leef;

waar grou-wit kranse na die klowe val,
gekeep-hou tot spelonke bo ’n dal;

waar oopgeskeurde klippekake wag
met draketande wat daar grynsend lag –

daar knal opeens geweerskoot bo die kruin
en eggo’s antwoord hard met skelbasuin.

Die dassies wip verskrik oor gladde krans,
patryse saai vlerktrillend uit hul skans.

Skuins glip ’n voet en drillend val ’n roer . . .
’n skerp geskuur – ’n pad wat afwaarts voer.

Twee hand benoud klink uit die diepte: “Here, help!”

twee vader-oë kyk verward . . . sy seun,
die afgrond lag oor wilde skuurgedreun.

Die kruit en stof vlek oor die lug se blou,
die vader bly sy hand oor sy oë hou.

En dan gewaar hy in die skemering
sy kind, deur rotseskouers vasgedring.

’n Riem rol na die seun daaronder neer,
“Bind vas, my kind . . . en Pa die sal probeer.”

Maar dis vergeefs . . . die kransedraak hou vas,
die riem bly stukkend breek, kry las op las.

En hulp snel by . . . die rotsetande gryns,
hier moet die mensverstand terug voor deins.

Dan klaag daar uit die diepte, sag en flou:
“Ek smeek dat Pa my skiet . . . en nou . . .”

’n Roer die bewe in die growwe hand,
sag sif in skemerafgrond korrels sand.

Vas lê die kolf teen vaderskouer aan,
en langs die sneller glans ’n afloop-traan.

“Vergeef my, God!” . . . ’n skoot gedemp en dof . . .
en bo die bergegraf styg kruit en stof.

Nog skuur iets rog’lend in die diepte daar,
dis stil . . . die aasvoëls kras . . . ’n vader staar.

I. Vroegherfs
Die jaar word ryp in goue akkerblare,
in wingerd wat verbruin, en witter lug
wat daglank van die nuwe wind en klare
son deurspoel word; elke blom word vrug,
tot selfs die traagstes; en die eerste blare val
so stilweg in die rook-vaal bos en laan,
dat die takke van die lang populiere al
teen elke ligte môre witter staan.
O Heer, laat hierdie dae heilig word:
laat alles val wat pronk en sieraad was
of enkel jeug, en vér was van die pyn;
laat ryp word, Heer, laat U wind waai, laat stort
my waan, tot al die hoogheid eindelik vas
en nakend uit my teerder jeug verskyn.

II. Uit hierdie ligte herfs
Uit hierdie ligte en wye herfstyd straal
’n nuwe, namelose vreug in my
dat ek verwilderd deur ’n wêreld dwaal
waar dinge daeliks hul vervulling kry:
die vleie staan weer soggens vol, en wit
van waterblomme; en skeemrings wit soos graan
wat die rykheid van veel somerlug besit,
kom oor die geel boorde en stoppellande aan.
Waarom die smart wat nou weer stilweg skryn,
en hierdie preweling van nuwe woorde,
dié gemis? Is alle wording pyn,
en alle bid die tas van ons verstoorde
hart na nuwe name vir die leed
van die wondre uitbloei wat hy in hom weet?

III. Winter
Nou lê die aarde nagtelang en week
in die donker stil genade van die reën,
en skemer huise en takke daeliks bleek
deur die wit mistigheid en suising heen.
Dis alles ryk en rustig van die swaar
geheime wasdom wat sy paaie vind
deur warm aarde na elke skeut en blaar,
en ver en naby alles duister bind
in vog en vrugbaarheid en groot verlange;
tot ons ’n helder middag skielik sien
die gras blink, en die jong graan teen die hange,
en weet dat alle rus die lewe dien:
hoe kon ek dink dat somer ryker is
as hierdie groei se stil geheimenis?

IV. Eerste sneeu
Die blydskap het oornag soos nuwe sneeu
die laagste hellings van my vroeë smart
tot skoonheid omgeskep waar elke skreeu
soos ’n sweep in die blink lig van die klowe hard
en helder klink. Die ronde aarde staan
wit oopgekelk en suiwer soos ’n blom –
een glinstering waar die nuwe waters gaan,
verwagtingloos, want alles het gekom.
O hart, sal vreugde hoër gaan, en jy
nie sterf? Daar kom in my ’n stil vermoede
dat alle lewe só sy volheid kry
en heerlik gaan in die rustige dood se hoede,
dat jy sal spoel en breek en uitgestort
in hierdie wit golf van die vreugde word.

Ook was sy dikwels wakker in die nag,
maar sy het in haar woning en op straat
gewoon gehandel en gewoon gepraat
en niemand

Verlange word aanvaarding, langsaamaan,
want wag is beurtelings hoop en wanhoop, tot
die twee versmelt en stilte alleen bestaan.
En deur die jare het sy self die slot
van die verhaal geword: haar stilte en krag
was skoner as die ding waarop sy wag.

Daar het ’n doringboompie
vlak by die pad gestaan,
waar lange ossespanne
met sware vragte gaan.

En eendag kom daarlanges
’n ossewa verby,
wat met sy sware wiele
dwars-oor die boompie ry.

“Jy het mos, doringstruikie,
my ander dag gekrap;
en daarom het my wiele
jou kroontjie plat getrap.”

Die ossewa verdwyn weer
agter ’n heuweltop,
en langsaam buig die boompie
sy stammetjie weer op.

Sy skoonheid was geskonde;
sy bassies was geskeur;
op een plek was die stammetjie
so amper middeldeur.

Maar tog het daardie boompie
weer stadig reggekom,
want oor sy wonde druppel
die salf van eie gom.

Ook het die loop van jare
die wonde weggewis –
net een plek bly ’n t e k e n
wat onuitwisbaar is.

Die w o n d e word gesond weer
as jare kom en gaan,
maar daardie m e r k word groter
en groei maar aldeur aan.

vas soos ’n berg van grou graniet
op vaderlandsgrond, sy hartsgebied,
aan haar getrou
soos aan kind en vrou,
en wat in haar ere ook syne siet.

Ek hou van ’n man wat sy moeder eer
in die taal uit haar vrome mond geleer,
en die bastergeslag
in sy siel verag,
wat, haar verstotend, hulself kleineer.

Die oog wil ek sien wat ’n traan nog ween
vir ’n heldegeslag, in hul rus daarheen,
maar ’n blits van trou
in die traan van rou,
wat aan liefde weer gee wat haar bron is ontleen.¹

Vir my die Afrikaner van durf en daad,
wat Mammons eer en loon versmaad,
sy hoof en sy hand
en ’n trap van sy voet vir laag verraad!

O, ek hou van ’n man wat sy man kan staan;
ek hou van ’n daad wat soos donder slaan;
’n oog wat nie wyk,
wat ’n bars kan kyk;
en ’n wil wat so vas soos ’n klipsteen staan!

^{1. “Wat weer aan liefde teruggee wat uit liefde se bron ontvang is.” – Celliers.}

kyk oggeliefie druppeldou
jakkals trou met wolf se vrou
ag die stomme wêreld wou
dat jy my kind sou wees
my kind hier in ons eie dorp
agter die bosrug van grabouw
my droomoogkind
met jou oophangmond
wat kwyl
soos heuningdruppelsdou
kyk daar’s druppels op jou mou
kyk daar’s druppels teen die ruit
o oggeliefie douglas
elke druppel is ’n sonnetrou
dit reën
jou pa kan nie vandag
sy boom gaan kap
o nooit volprese God
wat ook oor wurms
wag moet hou
seën die oggeliefiekind van my
en my sy pa
en daar sy maltrapma
o oggeliefie druppeldou
o jakkals trou met wolf se vrou

Op die groen voetpad
van die horison ver
om die aarde skat,
stap ’n ou man wat
’n oop maan dra in sy hare
Nagtegaal in sy hart
jasmyn gepluk vir sy oop knoopsgat
en ’n rug gebuk aan sy jare.

Wat maak hy, mammie?

Hy roep die kriekies
Hy roep die swart
stilte wat sing
soos die biesies, my hart
en die sterre wat klop
tok-tok liefling,
soos die klein toktokkies
in hul fyn-ver kring.

Wat is sy naam, mammie?

Sy naam is Sjuut
Sy naam is Slaap
Meneer Vergeet
uit die land van Vaak
Sy naam is     toe maar
hy heet, my lam
Toemaar, die donker man

Mammie . . .

Toemaar, die donker man

Kort anderkant Jerusalem
Daar het gewoon Metusalem,
Die man wat hul – dit sal jy sien
Vermenigvuldig het by tien!
Hy was g’n vier jaar in die land
Toe kry hy al sy eerste tand;
By tien jaar kruip hy oral rond,
’n Flinke knapie en gesond:
Toe rol hy al, en val en woel
En staan hy op teen elke stoel.
Nog skaars was hy ’n jaar of elf
Toe stap klein Lemmie al vanself.
So groei hy op tot sestig jaar:
Die eerste wisseltand was daar;
En volgens landswet ry “oom Kool”
Op ou Behémot na die skool.
Sy vaders trots, sy moeders vreugd’,
Met Step by Step en Trap der Jeugd
In Hoog-Galdeeus en Aramees,
Want almal moes tweetalig wees.
’t Was goed en wel, maar alte vaak
Het dié twee “opgemix” geraak.
Hy leer; en voor hy honderd was,
Staan hy al eerste in sy klas!
Op honderd-sestig moes meneer
Sy melkbaard al begin te skeer;
Tien jaar daarna al katkiseer
En Hellembroek – die dubb’le – leer;
Nog tien jaar toe begin hy al
’n Mooi, klein noointjie lastig val.
Verniet dat Vader loop en brom:
“Kniehalter-span sal ek vir hom!
’n Bog van honderd-tagtig jaar
Praat al van trou – so wrintie waar.
Maar styf sal hy sy rieme loop –
Hy dink glo trou is kémel koop!”
“Kind,” sê sy ma, “daar’s baie tyd –
Waarvoor die grote haastigheid?”
Maar wat, die snuiter was getroud
Skaars honderd-ses-en-tagtig oud.
En soos dit in die huwelik gaan,
Sy huisgesin groei stadigaan:
So elke dertig-veertig jaar
Is weer ’n nuwe outjie daar.
So word, met dat die eeue rol,
Ook mettertyd sy koker vol –
’n Pure man Metusalem,
Die Raadslid vir Jerusalem!
Hy tem die woeste Dinosour
En skiet die wolhaar-Brontosour;
En van sy vel maak hy ’n jassie
Vir klein Mahérskalálgasbassie.
Maar klein Kedorlaomertjie
En lief Kirjatjaromertjie,
Die tweelingboetie en sy sussie,
Kry elk ’n hippopotamussie.
Tiglatpileser, die parmant,
Wil niks hê as ’n olifant;
Maar Hammoerabie huil en sê
Hy wil ’n wit harnoster hê.
En klein Metusalem verlang
Pa moet vir hom ’n walvis vang.
“Habbakukkiena, bly tog stil!”
“Ag, Ma, hul vat my krokodil!”
Maar Gog-Magog met breë bors
Eet soet sy leviatanwors.
Ja, glimlag moes die moeder wel
By dié verteed’rend’ kinderspel:
Hoedat – dis om jou hart te steel –
Die kleinspan met hul diertjies speel!
So leef hy voort en doen sy plig
Tot sewehonderd-sewentig.
Toe sê hy: “Kinders, nou gaan ek
My aan die boerdery onttrek.
Voor nog ’n honderd jaar verloop,
Sal ek vir my ’n bril moet koop.
Die paar ou eeutjies wat ek nog
Hier op die aarde lewe mog,
Wil ek gaan rus van al my werk.
My dorpshuis staan vlak by die kerk;
Die dokter en die predikant
Is albei sommer byderhand.
Hou, as ek weg van julle woon,
My kinders, julle paadjies skoon:
Pas op vir borgstaan en krediet
Vir Israel- en Ismaeliet.
Behou die grond, kaart en transport;
Betaal kontant: die lewe is kort,
’n Droom – en voor ’n mens gewaar,
Dan is die ouderdom reeds daar.
My lewe is – so skyn dit my –
Soos ’n gedagte snel verby!
My dogters, luister tog vir Pa:
Volg nie die nuwe modes na:
’t Word alles korter – liewe land! –
Die rok, die hare en verstand.
Dit dans, dit rook – dis om te ween.
In hemelsnaam! Waar moet dit heen?
Ligsinnigheid wat my verstom –
Vanslewe was dit andersom.”
En so verslyt Metusalem
Sy oudag op Jerusalem,
En drink en rook op sy gemak
Sy koffie en sy pyp tabak.
So sit en peins hy menigmaal:
“Die duisendtal sal ek nooit haal.
Ek het ook soveel knoue weg
In wilde-mens- en diergeveg,
En sware koue in die nat
Vierhonderd jaar gelee gevat.
’k Onthou nog goed die groot kapok –
Die sneeu tot aan die huis se nok.”
Op nege-sewentig-min-een,
Sy tydjie om, was hy daarheen;
En niemand wis of dag daaraan
’n Wêreldrekord was geslaan.
Die feit is daar: Van toe tot nou
Het hy die langste aangehou!

As ek ’n stukkie nartjieskil
tussen my vingers buig of knak,
breek uit die klein sproeireën
wat geurend om my hand uitsak,
die boorde weer van Swartfoloos
en met die nartjies om my heen
weet ek hoe dat ’n vrou kan troos.

O my nooi is in ’n nartjie.
my ouma in kaneel,
daar’s iemand in anys,
daar’s ’n vrou in elke geur!

“Kom ons twee gaan die kalfie soek,
Ons tweetjies, ek en jy,
Die beeste het daar in die hoek
Die hele dag gewei.

“Die weer word dik, die windjie sny
En ons moet niks versuim,
Want as die kalfie buite bly,
Sal hy vannag verkluim.”

Sy was ’n kind geen twaalf jaar oud,
Pas sewe jaar was hy;
Maar albei reeds teen warm en koud
Deur armoed al gebrei.

So loop die twee die bultjie oor
En op al langs die vlei.
Dán sien hulle iets wat roer daar voor,
Dán iewers weer opsy.

Die wind gaan lê, en saggies daal
Sneeuvlokkies wit en rein.
Al verder steeds het hul gedwaal
Weg van die huisie klein.

Maar toe die sneeu so vinnig val,
Begin klein broertjie huil;
Toe het hul teen die sloot se wal
’n Tyd lank eers moet skuil.

En later, toe die bui bedaar,
Was alles wit rondom.
“Waar is die huis nou, sussie, waar?
Hoe sal ons daar weer kom?”

Met moeë voetjies loop hul snel
Al met die slootjie langs,
Met ogies waarin trane wel,
En hartjies vol van angs.

“Ag, Here, wys ons waar’s die huis,”
Het Racheltjie gebid;
Maar bo was net die wind wat suis,
En onder alles wit.

Al in die rondte ’t hul geloop,
Al minder word die krag,
Twee kleintjies sonder gids of hoop
Verlore in die nag!

*

Koud kom die man tuis uit die veld.
“Waar is die kinders, vrou?”
“Genade, man,” roep sy ontsteld,
“Is hulle nie by jou?”

“Was hulle dan nie by die kraal?”
Vra hy van skrik oorstelp.
“Dan het hulle in die veld verdwaal –
Ag, liewe Here, help!”

Vergeefs gesoek die ganse nag
En vure aangesteek.
Hul moes maar hande wringend wag
Totdat die rooidag breek.

En toe van nuuts af aan weer soek.
Ou Jonas sny die spoor
Al langs die vlei tot in die hoek,
Daarna die bultjies oor.

“Hoekom is hier een spoor nou net?”
“Hoe kan die baas so vra?
My arme nonnatjie . . . sy het
Die kleinbaas hier moet dra.

“Sy loop al in die rondte om
Net soos die skaap wat maal.
Die witmens . . . hy is baie dom . . .
Die witmens . . . hy verdwaal!”

Nou het ou Jonas iets gewaar;
Hy luister en hy loer:
“Die uitgeholde miershoop daar –
Wat is dit wat daar roer?

“Hy lewe nog, klein Hendrikkie,
Hy’s binnekant nog warm . . .
Inkosi² het die nonnatjie
Gebêre in sy arm.

“Hy het haar met Sy kleed bedek . . .
Sy voel nie meer die kou.
Sy’t al haar kleertjies uitgetrek
Die kleinbaas te behou!”

O wonder dat ’n hart so warm
Nie al die sneeu kon smelt –
’n Hart wat sig so kon erbarm
Alleen daar op die veld!

Wanneer jy, Afrikanerkind,
So heerlik voor die vuur
Sit luister na die winterwind
Daar buite, koud en guur;

Wanneer jy van die dade leer
Van menig dappere held,
Vergeet nie Racheltjie de Beer –
Sneeuwitjie van die Veld!

<sup>1. Eugène Marais vertel in sy Sketse uit die Lewe van Mens en Dier die geval van byna voorbeeldelose selfopoffering van ’n klein Boeredogtertjie, Rachie de Beer, wat haar broertjie se lewe gered het deur hom in ’n miershoopoond met al haar kleertjies toe te maak toe hulle in ’n storm verdwaal het. Sy self het van koue omgekom.
2. Die Here.</sup>

Vir laas beef oor haar lippe ’n fluistering:
“Nag, Pappie.” Ek merk hoe langsaam hy genaak,
wat drome soet tot werklikhede maak:
in vaderarms rus my lieweling.
Sluit so my oë, God, wanneer vir my
u Engel wenk ter laaste, lange rus
en ek van wilde woeling hier moet skei;
dat my dan stille drome huis toe sus
en sterke Hand deur duisternisse lei.
Sluit so my oë, God, as ek gaan rus.

II
Gewis en seker is die woord:
die skatte wat ons opvergaar,
ondanks die sterkste slot en koord
word net vir mot en roes bewaar.
Net pagters ons
van stof en dons
om oor te voer
aan Skoppensboer.

III
Die heerlikheid van vlees en bloed;
die hare wat die sonlig vang
en weergee in ’n goue gloed:
die dagbreek op elk’ sagte wang
en oge vol van sterreprag
is weerloos teen sy groter mag.
Alreeds begint die rimpel sny;
oor alles hou die wurm wag
en stof en as is al wat bly:
Want swart en droef,
die hoogste troef
oor ál wat roer,
is Skoppensboer.

IV
L’Envoi
Gewis is alles net ’n grap!
Ons speel in die komedie mee
geblinddoek met ’n lamfer-lap
wat selfs die son ’n skadu gee.
Wat treur ons tog?
Viool en fluit maak tog geluid;
en lank die nag wat voorlê nog.
Al kan ons nooit volmaaktheid raak,
nog blink die oog en gloei die huid
wat heel die winter blomtyd maak.
Dus onverlee
lag ons maar mee
met elke toer
van Skoppensboer!

Kom in die soel someraande en luister
– Wanneer die nagwind hul drome verklaar –
Na die veelvuldige blommegefluister,
Bloesem en bloeisel en blad altegaar!

Kom waar die lelie – die blanke, die reine –
Skugter haar bloesem ontbloot aan die maan,
Blou miosotis – die slanke, die kleine –
Met haar vergeet-my-nie-ogies betraan.

Kom as die maanblom – wit sy en satyne –
As ’n vorstinne verskyn in haar prag
Onder die wierook van roos en jasmyne –
Skoonste juweel op die bors van die nag!

Daar in die vywer, bestraal deur Arjana,
Open die lotus haar heilige kelk,
Dan eers bereik sy die hoogste – Nirvana –
As sy in glorie van songloed verwelk.

Bok-bokmakieries sing bly twee-gesange
Wanneer die oggend ontwaak in my tuin;
Saans koer die tortel sy lied van verlange
Bo-uit die troost’lose treurwilg se kruin.

Kom in die aand en geniet van haar geure:
Foelie, jasmyn, angelier, minjonet;
Kom in die môre en kies van haar kleure:
Rooi, wit en goud, groen en blou, violet!

Kom as dit skitter van dou-diamante,
Rosa Rosarum, in my Paradys,
Dat ek my blomme, my bome, my plante
Roos van my hart, hulle weerga kan wys!

Wit is die water
En blond is die maan,
En bly is die paar
Wat gearmd daar gaan.
Versilwerde bome
Ruis in die laan;
Wit is die water
En blond is die maan.

’n Honderd jaar gelede het die buurt se mooiste blom
So in die helder maanlig na die peerboomlaan gekom;
Maar terwyl sy en haar minnaar in confetti-bloeisels staan,
Het ’n ander in die skaduwee langs die dam se wal gegaan.

Wit is die water
En bleek is die maan.
Wie is dit wat daar so
Geruisloos gaan?
’n Huiwering trek
Deur die bome in die laan;
Wit is die water
En bleek is die maan.

O, salig die verrukking wat die suiwere liefde bring,
En vrolik het die harte van die paartjie daar gesing
By Rietfontein se leidam, in die wit lig van die maan;
Maar oorkant langs die peerboom het ’n skaduwee gegaan.

Wit is die water
Maar bleker die maan.
Wie is dit wat daar so
Doelbewus gaan?
Verdonkerde bome
Bewe in die laan;
Wit is die water
Maar bleker die maan.

Kortstondig soos die dou wat smôrens skitter op die roos,
Kortstondig was die enkel uur van samesyn se troos.
Op bloedbevlekte bloeisels lê die paartjie in die laan,
Terwyl ’n swart gestalte onder peerboomtakke staan.

Bloed in die water
En bloed in die laan.
Wie is dit wat daar so
Roerloos bly staan?
Vormlose skaduwees
Kruip oor die maan;
Bloed in die water
En bloed in die laan.

By Rietfontein se leidam, as die reier staan en droom
En gepluimde peerboomtakke bloeisels sprinkel in die stroom,
Word op maanverligte nagte nog ’n sombere tafereel
Van haat en lus en liefde deur gestorwenes afgespeel.

Bloed in die water
En bloed in die laan.
Wie is dit wat daar so
Skuldbewus gaan?
Vormlose skaduwees
Kruip oor die maan;
Bloed in die water
En bloed in die laan.

Naas die eensame tent
staan ’n meisie klein,
in stomme bewond’ring
van die ligtende trein;
sy sien my geniet
my glansende wyn
en kost’like maal
by elektriese skyn;
en ek raai die gedagte
van die meisie klein:
“Ag, was ek maar net
in die vrolike trein,
ek sou tog o so gelukkig syn.”

Kareehoutstompe in die vuur,
ketel en kaggel brons geskuur.

My bont koei lê op koringstrooi
my swart haan roep die dagbreek rooi.

Soet deur die lang nag sing die reën;
moflammers sal ek vroeg-Mei speen.

Die wendam stoot sy uitloop oor –
blink breek my ploeg die middelvoor . . .

Oorkant die water het hy uitgestap
uit die gebreekte riete, en soos ’n kind wat om die grap
van ’n bont kalbassie tandeloos en stil lag,
wit gegryns en, neergehurk, gewag.

Die vroue het sku digter by mekaar
gekruip en oor die stil stroom gestaar:
het hy êrens deur die groot moerasse gekom
waar die ryk waters vlakker óm en óm
in vuil skuim maal en onder die son lê en blink
dagreise breed, en die opdrifsels stink,
verrottend, in die biesies en warm riet?
Hy was geen boorling van dié ruim gebied
van oerwoud en groot groen riviere.
Maar nou het hy met ’n kabbeling in sy spiere
opgerys en oor die grys sand
’n vreemde dans gevoer uit sy land:
geil van begeerte, van wilde vlug en vang
en paring en uitskree onder die dwang
van drifte wat geen naam of doel meer ken;
en toe, soos ’n naelloper na die wit lint ren,
die water afgeskiet en weggeraak
waar die bosse ver-weg blou gange maak . . .
maar teruggekom terwyl die vroue nog stil
was van die wonder – een het geril
asof die poele skielik kouer
was tussen die kanette – en oor sy skouer
’n jong bok gedra waarvan die keel
vars uitgeskeur was met ’n hand, en die geel
huid, vol trilling nog, besmeer
met bloed; dié het hy skuwerig neer
laat gly op die sand, oorkant die water,
en vriendelik gelag met oog en tand
en rooi tong soos van ’n hond; daarby
vrugte en neute en soet riet wat hy
met ’n taai afbeur van die takke gepluk
het, of mét die bleek wortels uitgeruk;
maar woorde het hy geen enkele gesê.

Toe het die vroue die geskenke laat lê
en deur die skemerte die paadjie na die kraal
gevat, die kruike op die kop, traag en skraal,
en langer in die dun skemerlig,
gewieg op heup en voet, in lenige ewewig;
maar min gepraat, want elkeen was ontrus
oor die mooi dier en die vreemde lus
wat sy diep in haar hart maar sterk voel roer het
– soos ’n kind wat speel en áfloer
in die oog van ’n droë bron, miskien
swart water en blink paddas sien . . .
sy hart bly ongerus in die son en by die spel
deur die vermoede van ’n vreemde land gekwel –
so ’t hulle deur die jong aand uit die riet
opgekom. En dié nag was raaisel en lied
stil rondom die kole, maar laat
was die duister nog lewend en luid van die praat.
Die kinders het sku en wyd-oog gesit
en wakker nog toe die as wit
van die laaste stompe val.
Die ander dag
toe die blou visvanger stil was na sy jag
oor die gladde, warm seekoegate,
en klein geslaap het aan ’n takkie oor die water,
het die kinders hom gesien – Raka, die swart dier:
nou ’t hy oor die sand vir hulle plesier
gebuitel, soos ’n perd gerol, gegryns, gespring,
met ’n mank dans gehuppel in ’n kring, –
en skielik in die water weggeplas
waar hy glad en vinnig soos ’n otter was.
’n Blink vis het hy uit op die sand gegooi,
lank soos ’n man se skeen en rooi
en geel gevlek bo die wit maag; . . .
maar meer as hul vrees het hy hulle behaag
met sy mal spronge; hulle het gevlug
lag-lag die biesies uit, maar lag-lag trug
gekyk oor hy so snaaks was; en bo in die kraal
met lag en skrik die ding verhaal.
Die manne het daarna sy krag bemerk
aan die tekens van die groot bosse: sy werk
moes dit gewees het as die swart buffelbul
wat die bosgange en grasruigtes vul
met hees snuiwe en bulk, smôrens styf
in die voetpad gelê het waar die swaar lyf
in die knieë geknak het; as die krokodil
hoog op die sand uit gelê het en ril
soos ’n klein akkedissie wat die kinders met ’n stok
geslaan het; – of die ou spiesvegter, die gensbok,
oordwars, gebreek, stil tussen die polle was;
– as die vlakvark gelê het in die gras
met sy wit lemme, en sy oë soos ’n vis
se oë styf. Die jagters wis
wat krag was en hulle het gevrees.
Maar in die rooi nag by die wilde fees
met bier en bloed en dans en trom
het elkeen soos vuur aan sy voete voel kom
die nuwe jag –
en blind was die oë, wit van die waan, van ’n nuwe krag
en ’n nuwe dans; en duister woorde
het opgeskuim in ’n vreemd-verstoorde
gesang, soos vuil water wat ópwolk
as die magtige seekoei onder in ’n kolk
sy donker vaart vat . . .
Net een was stom
en het ver buite die digte drom
en die rooi glans gestaan in die nag:
Koki, die ratsste op sy voete in die jag,
die slank speler met die spies, hy wat
’n jong bul op sy skuins skouers vat
en wegdra soos ’n hond – hy ’t nie gesing
aan die swart lied wat uit die kring
in die rook en stof gestyg het, maar gedink
aan die ou en helder verdriet wat klink
in die vroeër, yler liedere, en vermoed
dat daar veel kwaad in aantog deur die bloed
van sy besete mense was.
Maar nou
het Raka soos ’n hond pal om die kraal gehou:
geeneen het bedags die klein voetpaaie
gevat wat kronkel deur die draaie
van die blou bosse, of die grasruigtes of palmiet,
en nie sy swart lyf sien roer in die riet
of kreupelhout, of êrens soos ’n skildwag gestel –
maar in die nag as die bosapies skel
uit die donker klae, het hy óm die kraal
soos die ritseling van klein nagdiere gedwaal;
as die wit mis uit die water styg
en in die donkerte gras en blaar en twyg
langs die klam paaie tot ’n vaalte bind
wat soos lang drade beweeg met die wind,
het Raka uit sy lêplek opgekom en gegluur
na die gloed en die rooi strepe van die vuur
tussen die pale deur; en dan het hulle gehoor
ver en verdrietig, in die mis verloor,
sy huil soos van ’n dier, of skielik ná
en skerp sy strand jut-lag, dan klae
en sagte snorke weer, en laat
as die kole koud was en die rokie slaat
af grond toe van die swaar mis en smoor
die kraal en hutte bitter, het hulle gehoor
hoe hy hard in die nag aan die dun pale snuif.

’n Vrou het dan soms onrustig rondgeskuif
op haar matte, swaar van droom, en uit die stil
hut skielik helder uitgegil
van wellus en skrik, en daarna in halwe waak
geweet dat die groot dier naak
en rusteloos buite in die donker was.

U het, o Heer, wat troon oor alle dinge,
uit kindertaal en stem van suigelinge
u mag gegrond, sodat die mens moet swyg
wat, hoog van hart, uit wraakbegeerte dreig.

As ek, o Heer, u nagtelike hemel
daarbo aanskou, die tint- en glansgewemel;
hoe, deur U toeberei, die skugter maan
met stille gang oor sterrevelde gaan –

wat is die mens dan dat U hom gedenk het,
die mensekind wat U so ryk beskenk het!
Met eer en heerlikheid is hy gekroon,
skaars minder as die eng’le om u troon.

U laat hom heers. Tot aan die verste strande
gebied hy oor die werke van u hande.
U het, o Heer, dit onder hom gestel,
dit hoor sy stem en beef voor sy bevel.

Die os en skaap en wat in wildheid lewe,
die voëls wat deur hoë lugte swewe,
al wat deurkruis die paaie van die see –
tesaam het U dit in sy mag gegee.

Ja, daar’s geen land so ver of woes geleë,
geen strand, o Heer, of wilde waterweë,
geen hemelsfeer in die oneindigheid –
of orals blink u Naam en majesteit.

Daarbo die blou, blou lug,
daaronder die rivier
wat deur die boorde kronkel met
’n groene swier.
Niks stoor die yle swewende
bergstilte hier.

Ná al die jare maak ek weer
’n plaashek oop.
Waar het my paaie
tog nie geloop
om my hier by ’n hek te bring
van al my waan gestroop,
maar met my denke helder
en in my hart die hoop?

Die hek staan in die skad’wee van
’n kremetart.
Die stilte in my’s volkome met
niks troebels, niks verward.
Ek lig die knip . . . Ek maak
’n hek oop in my hart.

ag hoe lyk die mêrim dan so suur
foei foei
is die lewe dan asyn
en waar koep die mêrim dit
lyk’s nogal boenop duur

nai, mêrim
toe, toe smile
kyk daar
ons tentjies is vol happiness gapaail

Die witvrou kannie lag
en sy beveel:
ek wil niks hê nie,
die koelie streng-formeel

Ma’ mêrim, pô-pô, pô-pô en banana
en juicy drywe yt die hartjie van die Kanaän
of hoe fancy die mêrim so ’n vy
kyk net hoe uitgaswel is hy
van bo tot onner ytgady
moenie blush nie mêrim
ons het die blaar daarby
of miskien

Ek wil niks hê nie hoor!

Ma’ mêrim

Ek wil niks hê nie hoor!

Ma’ mêrim

Jou, jou koelie
ek sal nou die polisie!

Die vrugtevent se stem trek agterna
polisie, polisie?
ag nai mêrim, moet nou nie so spiteful wies nie
sê tog decently goodbye
raai
die kaalgatperskes blow nog vi’ mêrim kissy

Die blanke vrou stáp
oor die parade
klipitie-klap klipitie-klap

Haai mêrim haai
sure mêrim wil nie try onse guavas
ons guarantee hulle mêrim
hulle’s baie goed vi’ die nerves!

Ek sing van Adam
En Eva se val,
Van die ou Paradys.
“Halfpad mal!”

So sê die mense
Wat my hoor speel
As die skemer my wang soen
Soos ferweel.

As die maan my aanhoor,
En die sterre knik,
Dan speel ek kordaat voort,
In my skik.

Wat gee ek om mense
Wat sê ek’s mal,
As die varings my aanhoor
By die wal?

Wat om my vrinde –
Wat nooit nie verstaan –
As die sterre my toeknik,
En die maan?

Op my ou ramkietjie
Met nog net een snaar,
Speel ek in die maanskyn,
Deurmekaar.

Ek speel met paddavisse in ’n stroom
en kerf swastikas in ’n rooikransboom

Ek is die hond wat op die strande draf
en dom-allenig teen die aandwind blaf

Ek is die seevoël wat verhongerd daal
en dooie nagte opdis as ’n maal

Die god wat jou geskep het uit die wind
sodat my smart in jou volmaaktheid vind:

My lyk lê uitgespoel in wier en gras
op al die plekke waar ons eenmaal was.

O om boer te wees en te werk
in God se sonskyn en reën;
om nooit te twyfel dat Hy weet
wat die beste is; om nog te glo,
as sy hart wil breek,
en voel dat hy, boer alleen,
met God kan praat, en dank
as laag-druipend daal die reën . .

Dit is die maand Oktober,
die mooiste, mooiste maand
Dan is die dag so helder,
so groen is elke aand
So blou en sonder wolke
die hemel heerlik bo,
So blomtuin-vol van kleure
Die asvaal ou Karoo.

Dit is die maand Oktober!
Die varkblom is in bloei;
Oor al die seekoeigate
is kafferskuil gegroei;
Die koppies, kort gelede
nog soos ’n klip so kaal,
Het nou vir welkomsgroetnis
hul mooiste voorgehaal.

Dit is die maand Oktober!
Die akkerboom is groen;
Die bloekoms langs die paaie
is almal nuutgeboen;
En orals in die tuin rond
ruik jy sering en roos,
Jasmyn en katjiepiering,
lemoen en appelkoos.

Al was die dag soos yster
lank in die vuur gesteek,
Die varings in die klofies
deur hitte geel verbleek,
Tog, as die son daar onder
agter die berge gaan,
Dan word oor heel die wêreld
die mooiste geur geslaan.

Dit is die maand Oktober!
Die kokkewiet is uit;
Boomsingertjies en kriekies
Dié hoor jy orals fluit;
Fiskaal is op die oorlog –
daaronder by die sluis,
Daar is ’n dor ou doringboom
sy spens en sy kombuis.

Dit is die maand Oktober!
Ek dink die mense vier
Vir ewig in die hemel
Oktobermaand soos hier!
Wat wens jy meer as blomme,
as helder dag en nag?
Wat kan jy beter, mooier
Of heerliker verwag?

Ek is nog in Oktober!
My tuin is nog so groen,
So wit met al wat mooi is,
met bloeisels van lemoen,
So pragtig in die môre,
so heerlik in die aand
Ek is nog in Oktober,
die mooiste, mooiste maand

Wat gee ek om die winter?
Wat praat jy nou van Mei?
Wat skeel dit as ons later
weer donker dae kry?
Ek is nou in Oktober,
die mooiste, mooiste maand
Met elke dag so helder,
so pragtig elke aand

Viooltjies in die voorhuis,
Viooltjies blou en rooi!
Viooltjies orals op die veld,
En orals, ai, so mooi!

Die dae kom en die nagte gaan;
die skadu’s word lank en weer kort,
die drywerstem van my werk weerklink,
en ek gaan op my kruisweg vort.

*

Maar daar skiet aldeur ’n pyn in my hart,
só, dat my lewe se glans verdwyn:
Jou kind is dood met ’n vreeslike dood!
en – ek gryp my bors van die pyn.

o Die bliksemgedagte! . . . Ja, lieflingskind,
één straal het jou hele liggaam verskroei,
maar bliksemstrale sonder tal
laat my binneste brand en bloei.

Sy was so teer soos ’n vlindertjie,
sy ’t lugtig omheen geswerf;
’n asempie wind kon haar vlerkies breek
en – kyk watter dood moes sy sterf!

Hoe weinig die kinders wat so moet sterf,
dis één uit die tienduisend-tal,
en ag! dat dit sy was en ek moes sien
dat sy dood in my arms val!

o Die pyn-gedagte: My kind is dood! . . .
dit brand soos ’n pyl in my;
die mense die sien daar niks nie van,
en die Here alleen die weet wat ek ly.

Saans as die rye ligte langs die strate brand
sal jy met wye oë en met kleine hand
vir my bedui en stotterend sê
hoe groot houttolle kabels in diep slote lê;
partymaal sal jy by my tafel neul
om na die sirkus of die mallemeul
te gaan; en vaster om jou groei bioskope,
fabrieke, speurverhale en mynhope;
saans sal die stad se ligte witter
in jou donker siel bly skitter.

Watter kaart of watter ster sal ek jou wys
om veilig deur die grysland heen te reis?
Sal ek van ’n God praat wat verdoem,
van Christus, en die Tien Gebooie noem?
Voorlopig dan, maar onthou altyd
aan jou dade grens ’n ewigheid;
gee sin aan voorgeslagte deur die eeue heen,
besef jy is ’n vegter weer van die begin, alleen;
en mag die Suiderkruis en Negesterre witter
as die stedeligte in jou siel bly skitter.

van hulle
wat modderkoekies gebak het uit sy aarde,
dassies skrikgemaak het in sy klowe,
wol getrap het in sy krale.

Ek het asemloos toegekyk:
swart bolywe geboë oor magtelose diere
en skerp skêre wat my laat wag het,
bang vir die glip-slag, die bloed, die pyn.
Maar die swart versigtige hande
het selde dieper as die wit geknip
en ek kon die lootjies uitdeel
want die arbeider was sy loon waardig
volgens die aantal wat hy vrygemaak het
om ligvoets teen die somerheuwels uit te wei.

Maar die bale is lankal toegewerk en weggestuur,
die wololie van my voete afgewas,
my bene nie meer lam getrap nie.

Vergewe ons, die vergeetagtiges, die uitgerustes,
soos ons hulle vergewe, die luidrugtiges
wat nooit binne die kraal was nie,
wat nooit rietperd gery
en kaalvoet geloop het nie,
en Here, sien ons hande aan:
Kyk, om my wit pols is ’n armband van gras;
my donker speelmaat het dit kunstig gevleg
soos ek nooit kon nie . . .

Aan U behoort die land
en die son
en die skape van sy weiding

Gee ons liefdevolle hande, Heer,
en sny U self versigtig aan die belemmerende kleed
dat daar nie onnodig bloed verspil nie

en deel U self die lootjies uit

Arm in herinnering, arm in verbeelding,
Arm in onthou van die vroeër jare
Deurgebring in die Hantam-wyk.
’n Handvol gras en gedroogde blare
Maak my, wat arm was, koning-ryk –

Ryk in herinnering, ryk in verbeelding,
Ryk in onthou van die vroeër tyd
Toe die Hantam-wêreld al die wêreld
Vir my was in die vroeër tyd.
’n Handvol gruis en gedroogde blare
Vertel so veel van die wonderjare
In my liewe lekker Hantam-wyk –
Waboom-blare, ghnarrabos-blare –
Arm eergister en nou skatryk!

Noudat ek uitgeswel van lyf is kan ek treur
oor die eelte van my vader, die lugoë van my ma,
die skamel offerandes van hulle gebede as hulle my
op die knieë van hul Gij Here God lê;

noudat ek agter ’n baard kou kan ek huil
as hulle snags my naam fluister met die ruite
donker knippende oë in die wind, oor die visolie
vir my griep, die ingelegde perskes (albertas) op die rak

In sy sestigste jaar swem my pa in Stilbaai se see
en stap myle ver oor die sand met sy reguit bene
in ’n kortbroek en speel krieket op die duine
en eet alikruikels in die Sea View-losieshuis

want hys ’n bokser dokter boer
’n kaptein en ’n held ’n indoena tussen grysaards –
En as die reën soos ’n gesluierde bruid oor die see kom
word die lieflinghond (Trixie) lam;

drie dae veg die veearts en buig dan die knie
en hulle dra die lyk terug na Kafferskuilsrivier
die plaas van hulle jong liefde en plant die saad
’n soenoffer in die diep grond se skoot

want nou is hulle minnaars
stil bome in die najaar met die wind
strelende drome in die takke
onder komete leeftye lang wêrelde

My ooms sterf soos kapok in die son
hartaanval beroerte kanker en tering
en my pa word stiller en meer verskriklik
van dop tot dop

Hier waar die harde winters en nat somers
my lyf ongenaakbaar skil, treur ek oor
die soet hart van my moeder
my pa se stil en bitter krag

Mag ek my voorstel, eer ons skei,
eer jy die doodslag van my kry –
my naam is Van der Merwe.
Muskiet, wees maar nie treurig nie,
wees ook nie so kieskeurig nie,
jy moet tog ééndag sterwe.

Verwekker van malaria,
sing maar jou laaste aria –
nog een minuut vir grasie.
Al soebat jy nou nóg so lang,
al sê jy ook: ek is nie bang,
nooit sien jy weer jou nasie . . .

Hoe sedig sit hy, o, die ding!
Sy kinders kan maar kranse bring
nóú gaan die vabond sterwe . . .
Pardoef! Dis mis! Daar gaan hy weer!
Maar dóód sal hy, sowaar, ek sweer –
my naam is Van der Merwe!

Half-skaam, verleë, het sy opgekyk
en is opeens met groot vrees bevang:
sy oë het van haar nie afgewyk,
sy vleuels het oor heel die tuin gehang.

“Geseën is jy onder die vroue” – sy woorde –
of was dit winde? – verruis nog in haar oor,
toe hy teen die son in goue vlug verdwyn . . .

Sy het haar neergebuig en half-versmoorde
klein snikkies in haar hart gehoor,
van verlossing reeds die vreugde en die pyn.

Maar toe Josef van jou wou skei
en bure-agterdog jou pla,
het jy kon dink eenmaal sou hý
die hele wêreldskande dra?

Toe jy soms met ’n glimlag langs
jou liggaam stryk . . . die stilte instaar . . .
wis jy met hoeveel liefde en angs
sou hý sy hellevaart aanvaar?

Die nag daar in die stal – geeneen
om in jou nood by jou te staan –
het jy geweet dat hy alléén
Getsemane sou binnegaan?

Toe vorste uit die Ooste kom
om nederig hulde te betoon,
wis jy hoe die soldate hom
tot koning van die volk sou kroon?

En toe hy in jou arms lê,
sy mondjie teen jou volle bors,
het jy geweet dat hy sou sê,
toe dit te laat was: Ek het dors!

Toe dit verby was en jy met
sy vriend Johannes huis toe gaan –
Maria, vrou van smarte, het
jy tóé die boodskap goed verstaan?

Wydgestrek in eensaam’ vrede
lê Rakwen’, die stille, brede;
glansend in die westerpraal,
met ’n ceintuur in sy diepte van koraal.
En die witgepluimde riet
sing ’n treurig’ wiegelied,
en buigend vleg ’n silwersoom al om
die diepgespieëlde hemelkom.

Wag, wag, Mabalêl!
Is daar niks wat jou vertel –
is daar niks wat deur die duister
bang en dringend in jou ore fluister
van die vreeslike gesel
wat jou vrolik’ lied beluister,
wat jou spoor hou, Mabalêl?
Word jy niks gewaar
van ’n dreigende gevaar?
Voel jy nog nie, kil en snood,
om jou hart die skadu van die dood?

Ver benee die palmietstele
in die bloue duister wag Lalele,²
kwintessens van alle boos,
die Wreedheid self, meedoënloos;
met lydsaamheid wat alles kan ontbeer.
wat tyd en toeval kan trotseer;
wat seker as die Noodlot van sy dag
stil-wakker in die diepte op sy ure wag.
Deur winterkou en somergloed,
Deur blakend’ droogte en swelgend’ vloed,
Deur al die kerende taf’rele,
In sy diepte wag Lalele.

As die straaltjie in die sand
tussen walle dor en vaal
skaars die rotse van Rakwena haal,
en die hulsels van die riet
’n rouband bind van swart verdriet
om die groenbedekte kuil
waar die laaste water skuil
en die sugtend’ wind versmag
deur ’n woedend’ son verkrag –
roerloos by die skepplek hou Lalele wag!

En wanneer in donker nagte
rasend losbreek al die magte
van geweld en storm en vloed,
en Rakwen’ omring van angsgeskreeu,
smagtend sig nog eens te wreek,
soos ’n swaar gekweste leeu
swart en brullend deur die bome breek; –
blinkend uit die donker kolk, –
vlieg ’n vlammend’ dolk, –
wat deur stormbanke dig
’n wêreld van verwoeste loof verlig –
ongeroer deur al die groot krakele
in sy diepte wag Lalele!

Droom sy op die kantjie, Mabalêl,
tot haar hart verlangend swel;
in haar peinse ongedeer,
staar sy in die diepte neer,
staar sy in die spieëlgewelf
met die donker reeds omsoom –
tot sy, dromend, self
deel word van ’n salig’ droom;
uit die wêreld omgekeer
lokkend lag haar beeldjie weer.

Stadig deur die rietpensele
opwaarts uit die diepte rys Lalele.
Skud jou wakker, Mabalêl!
Sien jy nie die skadu opwaarts wel?
– Naar die hoogwal, Mabalêl!
Hou jou mymering vir later –
nooit had vyg of wilg in water
so ’n gespieëlde metgesel!
Nooit ’n skrikbeeld uit die holte van die nag,
wat die dromer sug doen na die dag;
nooit onheilige gedaante uit die diepte van die hel
half so dreigend, half so fel
as dié skadu, Mabalêl,
as dié skadu, wat benee jou
uit die diepte opwaarts wel.

Voor jou voete, Mabalêl,
deur die westergloor verhel,
waar jy onbedagsaam staar,
sonder ooit gedagte van gevaar,
uit die stroomweg stadig
dryf ’n halfverdrinkte blaar.³

Had jy spiere van ’n tier,
of die vlerke van ’n gier,
meidjie, niks sou dit jou baat,
want te lank het jy gewag – te laat!
Uit die spieëlvlak omhoog
bars ’n skuimend’ waterboog;
oor Rakwena, kalm en breed,
galm ’n enkel angsvol’ kreet;
en dan saggies weer
oor alles sak die stilte neer.

Winkend deur die skermmure
helder blink die voornagvure.
Uit die donker stilte, skel,
klink geroep na Mabalêl
en die rotse antwoord weer;
maar terugkom sal sy . . . nimmermeer.

Stadig deur die rietpensele
naar die diepte sak Lalele.

<sup>1. Die groot seekoeigat in die Limpopo, in die ou tyd as Rakwena bekend – “Vader van die Krokodil”; later Mabalêl genoem naar die jong dogter van die kaptein Rasithlare. Haar nagedagtenis leef nog in liedjies wat die vroue sing.
2. Lalele is die naam wat algemeen gegee word aan ’n krokodil wat in die gewoonte is om een plek op te pas: ’n drif of ’n drink- of skepplek. So een is altyd die grootste en gevaarlikste.
3. Die “halfverdrinkte blaar”is die verskyning net voor die krokodil sy slagoffer met die stert in die water slaan – ’n wyse van aanval net deur die grootste krokodille gebesig en meestal in die gevalle waar die slagoffer ’n mens is. Die krokodil vertoon net die “oogbankie” bo die oppervlakte, en so volstandig maak hy op dié wyse ’n klein drywende voorwerp na, dat ou rivierbewoners al dikwels bedrieg is.</sup>

Gee my ’n kamp waar bossies groei,
Gee my ’n fraai volstruis wat broei –
En ’n Boereseun wat baie wa:
Gee my Suid-Afrika.

Gee my ’n koppie om op te staan,
Gee my die Swartland met al sy graan –
En nooit of te nimmer hoor jy my kla:
Gee my Suid-Afrika.

Gee my ’n vlakte ruim en wyd,
Gee my die veld se oneindigheid –
En die lekker geur wat die lug daar dra:
Gee my Suid-Afrika.

want jy maak my groot
in jou krom klein handjies
jy beitel my met jou swart oë
en spits woorde
jy draai jou leiklipkop
jy lag en breek my tente op
maar jy offer my elke aand
vir jou Here God.
jou moesie-oor is my enigste telefoon
jou huis my enigste bybel
jou naam my breekwater teen die lewe

ek is so jammer mamma
dat ek nie is
wat ek graag vir jou wil wees nie.

“Laat die kindertjies na My toe kom”
Die Viëtnamese dogtertjie
oumens-krom aan haar stok geklem
op die slagveld heen en weer
terwyl oor haar bors
’n kruisie hang.

“Laat die kindertjies na My toe kom”
Die klein vergete Ier
op ’n sypaadjie in Belfast
tussen die bloed en bomme
wat opnuut sy land vrymaak.

Laat die kindertjies van Israel na My kom,
gevang in die kruisvuur by Ma’alot –
bang hasies in ’n bos wat brand.
Laat hulle kom, die gevreesde koningskinders van my volk
wat die Romeine doodgesteek het
toe in ’n stal se stank van mis en bloed,
ek self die Kind van Bethlehem was.

Verhinder hulle nie
Herodes
dissipels
soldate
grootmense

Hulle hoort in my koninkryk:
hulle weet van wonde
sonder om te twyfel of te vra.

Laat hulle kom
kinders van Dachau
kinders van Korea
kinders van Saigon

Ek sal hul teen my sy vasdruk
en my hande op hul lê.

’n Lied van frisse maagdeskoon,
Blou oë waarin die hemel woon,
Van lokke wat met songoud gloei,
Van wange waarop rose bloei;
’n Mond waar soentjies lonk en lag.
Op lippe roos en warm en sag,
Van hande vlug en wit en fyn,
Bekoorlikheid in elke lyn;
Van skelme kykies op en neer
’n Glimlag van ons liewe Heer!
Lieftalligheid van Godsgena,
Laetitia Dulcissima!

’n Blye lied van blyste dag,
Die son breek deur die wolke-rag;
Die orrel speel ’n jubeltoon;
Daar kom ’n koningin te skoon:
My bruid, my skat, in wit gewaad!
’n Sluier oor haar lief gelaat.
Ons kniel tesaam voor Gods altaar
En liefde en trou sweer ons mekaar;
Dan blomgestrooi, musiekgeluid!
Was ooit so ’n dag, was ooit so ’n bruid?
’k Staar in verbeelding haar nog na
Laetitia Bellissima!

Sonnetjie groot in die blou
ek maak net ’n ogie van jou
blink in my korreltjie klippie
dit is genoeg vir die rukkie

Kindjie wat skreeu uit die skoot
niks in die wêreld is groot
stilletjies lag nou en praat
stilte in Doodloopstraat

Wêreldjie rond en aardblou
korreltjie maak ek van jou
huisie met deur en twee skrefies
tuintjie met blou madeliefies

Pyltjie geveer in verskiet
liefde verklein in die niet
Timmerman bou aan ’n kis
Ek maak my gereed vir die Niks

Korreltjie klein is my woord
korreltjie niks is my dood

^{Julie 1961}

toe antwoord Mosas en hy sê: ma’ wat
as hulle my nie glo, nie aan my woorde vat
as hulle sê die Here het nie ga-appear aan my?

ma’ die Here sê vi’ hom: djy sal djou mense lei
wat’s in djou hand?
en Mosas sê: ’n staf

nou vrinne
dit was al wat hy gahad het
hierie man van God
’n staf
’n dooie stok
en boenop het hy nog gahakkel ok

ma’ die Here het toe lank moet hom gapraat
oor hoe hy moet daai kierie doodgaslaat
het die Egiptanaar
een Mosas het sy groote kop lat hang
en toe
toe skielak was daai selfde kierie in sy hand ’n slang!

nou vrinne
die Here het gabring
aan my sy wonnerwerke oek so
hy het gevra wat’s in my hand
en vrinne
in my hand was my kitaar

kô, lat ons sing

5.12 hang hy sy hoed aan die haak
trek sy baadjie uit en sy gooi kookwater deur die koffiesak

vee haar hande aan die geblomde voorskoot en wag darem
dat hy haar eers teen hom vasdruk, so skuinserig met die een arm

voor sy hom die dag se nusies vertel
die gat in die heining, die hond, Anna-jannie het gebel

Na ete haal sy die Bybel uit die boonste laai
en hy lees vir hulle van Israel se afgode teen die berg Sinaï

haar hande vou ’n stopskulp in syne as sy bid:
Onse Vader wat hoog bo die aarde in die hemel sit . . .

Die maan rys soos ’n koringmeelbrood bokant die dak
sy was skottelgoed met lifebuoy en ’n omgesoomde meelsak

hy luister nuus op die treetjie by die agterdeur
oor dinge wat met ander mense in die wêreld gebeur

Later as die luggie begint trek
die windpomp klap-klap in die dam in lek

sit hy die sproeier af, maak die hoenderhokke toe
sit die kat uit en kom langsaam kamer toe.

In die na-nag as die wind uit die noorde begin
skuif die maan oor hul bed dieper die kamer in

tot op die woorde geraam in krulle:
My vrede gee Ek julle.

Ek soek die dinge van hulle elke-dag,
ek soek die praat en die maklike lag
in daardie gebenedyde huis:

Neem hierdie pad, klop aan dié deur,
na buite toe dwaal ’n varsbroodgeur,
en sê nou hulle is tuis?

My moed begeef my en ek vlug,
maar iets sê in my gaan trug, gaan trug:
Sy staan reeds in die deurkosyn . . .

Toe draai ek om en ek vind verstom
ek het voor my eie deur gekom:
my huis is Hare, my huis is Syne!

Nou ken ek die huis van die timmerman,
ek ken die tafel, die eenvoudig gedekte,
en die bêreplek van die botterspaan
van Maria die Onbevlekte.

Klein Klara Majola lê verkluim
in die Bokkeveld se bros kapok,
haar arms en bene bruin
en kromgetrek soos wingerdstok.

Klara Majola, die koue geweld
sif stadiger oor my uit die ruim,
maar nooit sal ek in die Bokkeveld
so warm, Klara Majola, soos jy verkluim.